BÁO CÁO TỔNG QUAN
Kinh tế Hà Nội các tháng đầu năm và dự báo quý I - 2012
Kinh tế Thủ đô Hà Nội các tháng đầu năm 2012 có những điểm sáng so với cả nước: nền kinh tế duy trì tăng trưởng khá, khu vực có vốn FDI phát triển khả quan hơn, kể cả trong lĩnh vực SXCN phục vụ xuất khẩu – vốn đang phải đối diện trực tiếp với suy thoái và thu hẹp thị trường thế giới. Tuy nhiên, trong một một số lĩnh vực và cân đối lớn cũng xuất hiện những xu hướng cả tích cực và tiêu cực đan xen. Các hạn chế, tiêu cực nội tại này đặt trong bối cảnh thế giới còn nhiều ẩn số, nếu không được nhận thức và chỉ đạo quyết liệt để xử lý, kinh tế Thủ đô chẳng những sẽ khó duy trì thành tựu đạt được của năm 2011; hơn nữa, không thể tạo đột phá và xoay chuyển căn bản nền kinh tế trong giai đoạn “bản lề của chuyển đổi mô hình và thể chế” chung hiện nay. Báo cáo sẽ phân tích một số vấn đề và cân đối tiêu biểu của kinh tế Hà Nội trong các tháng đầu năm và dự báo quý I- 2012.
I. ĐÁNH GIÁ KINH TẾ HÀ NỘI CÁC THÁNG ĐẦU NĂM
1. Tình hình sản xuất công nghiệp và doanh nghiệp
Do yếu tố tháng tết có ngày nghỉ dài nên chỉ số phát triển SXCN Thành phố tháng 1/2012 chỉ bằng 86% so tháng 12/2011 và bằng 99% so cùng kỳ năm trước. Sang tháng 2/2012 SXCN trên địa bàn nhanh chóng khôi phục trở lại; chỉ số phát triển SXCN tháng 2 tăng 17,3% so tháng trước và tăng 29,5% so cùng kỳ năm trước. Các chỉ số này cao hơn cả nước: chỉ số phát triển SXCN cả nước trong tháng 1 giảm sút 13% và tháng 2 tăng 10% so tháng trước. Trong đó, trên địa bàn công nghiệp khai thác mỏ tăng 34,2% và tăng 18,8%; công nghiệp chế biến tăng 18,2% và tăng 30,2%; sản xuất, phân phối điện, ga, nước tăng 4,5% và tăng 21,1%. Các sản phẩm công nghiệp tháng 2 tăng cao so với cùng kỳ gồm: thuốc lá bao tăng 84,7%; giấy bìa các loại tăng 22,5%; xà phòng các loại tăng 20,7%; xe máy tăng 43,1% …
Tuy nhiên, hiện nhiều doanh nghiệp cả nước và Hà Nội đang gặp khó khăn do chưa có hợp đồng mới, giá cả vật tư đầu vào tăng cao, tình trạng thiếu vốn do ngân hàng thắt chặt tín dụng và lãi suất cao. Thêm vào đó, trong dịp Tết nhưng sức mua giảm khiến hàng tồn kho tăng cao, người dân chi tiêu cũng chặt chẽ hơn, ngay cả với các loại hàng tiêu dùng thiết yếu. Dân cư đang điều chỉnh cơ cấu chi tiêu giữa mua sắm đồ dùng lâu bền và hàng thực phẩm thiết yếu (từ 60/40 sang chiều hướng ngược lại 40/60). Ở hệ thống Citimart, hiện tại khoảng 70% doanh thu bán hàng là của nhóm thực phẩm và tiêu dùng thiết yếu (xà bông, bột giặt, dầu gội…), trong khi năm 2009 tỷ lệ này chỉ dưới 40%; hệ thống Big C, thực phẩm tươi sống và hàng tiêu dùng nhanh cũng chiếm đến 70 – 80% trong hoá đơn thanh toán của khách hàng. Hơn nữa, các siêu thị sau Tết đều đều giảm doanh số bán ra cho dù có nhiều chiêu khuyến mại. Các mặt hàng sản xuất công nghiệp khác cũng trong tình trạng lo tiêu thụ. Điển hình như mặt hàng ô tô, xe máy, dù là thời điểm tiêu thụ nóng nhưng thị trường vẫn ảm đạm (thị trường ô tô tháng 1-2012 doanh số bán giảm 50% so với tháng 12-2011). Sản xuất tủ lạnh, tủ đá giảm 34,8%; điều hòa nhiệt độ giảm tới 76,8% so với cùng kỳ. Ngành giấy khó khăn hơn bởi cạnh tranh gay gắt với nguyên liệu và sản phẩm giấy nhập khẩu làm phần lớn doanh nghiệp mất thế chủ động. Các DN dệt may đang chịu tác động mạnh của khủng hoảng kinh tế thế giới, hiện chỉ có khoảng 10% doanh nghiệp lớn có đơn hàng đến quý 3,4/2012, trong khi cùng kỳ năm trước hầu hết doanh nghiệp đã có hợp đồng kín đến cuối năm.
Động thái khác cũng cho thấy bức tranh khó khăn của DN trong cả nước và Hà Nội: theo Sở Kế hoạch và Đầu tư, trong 2 tháng đầu năm đã có 169 doanh nghiệp làm thủ tục giải thể, con số này gấp 4.3 lần cùng kỳ năm 2011. Thông thường các năm, thời gian sau Tết có rất ít doanh nghiệp xin giải thể. TP Hồ Chí Minh số lượng doanh nghiệp xin giải thể tính đến tháng 2 là 327 đơn vị. Như vậy, tính riêng 2 thành phố lớn là Hà Nội và TP Hồ Chí Minh trong 2 tháng đầu năm đã có khoảng 500 doanh nghiệp đăng ký giải thể. Nếu như trong năm 2011 Hà Nội có 18.850 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới với tổng vốn đăng ký khoảng 159.000 tỷ đồng, nhưng chỉ tính đến tháng 2/2012 đã có gần 3.200 đơn vị phải ngừng hoạt động vì khủng hoảng kinh tế (chiếm 30% số DN thành lập mới).
Trước tình hình khó khăn về sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, ngày 15/2, lãnh đạo UBND Thành phố có cuộc gặp gỡ với đại diện hơn 60 doanh nghiệp trên địa bàn nhằm tìm hướng tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ tạo điều kiện cho doanh nghiệp tham gia những sự kiện xúc tiến thương mại. Các doanh nghiệp kiến nghị 2 vấn đề lớn là vốn cho sản xuất và lãi suất vay ngân hàng hiện vẫn ở mức cao. Đồng thời kiến nghị được tham gia các chương trình xúc tiến thương mại của TP; đề nghị TP có chính sách hỗ trợ giá thuê đất, mặt bằng nhà xưởng cũng như tiếp cận các văn bản chính sách dành cho DNNVV.
Nhằm hỗ trợ, giảm khó khăn cho DN, ngay từ đầu năm UBND Thành phố đã giao Sở Kế hoạch và Đầu tư chủ trì phối hợp với các sở, ngành: Tài chính, Công Thương, Ngân hàng Nhà nước TP nghiên cứu, thống nhất việc chuyển nguồn kinh phí đầu tư và hỗ trợ năm 2011 sang năm 2012 để tiếp tục thực hiện cơ chế hỗ trợ lãi suất sau đầu tư cho các doanh nghiệp. Tiến hành dà soát bổ sung thêm đối tượng được hưởng hỗ trợ một phần lãi suất sau đầu tư các dự án thuộc ngành nghề, sản phẩm công nghiệp ưu tiên, công nghiệp mũi nhọn; Xem xét việc giảm quy định về doanh thu năm 2010 từ tối thiểu 300 tỷ xuống từ tối thiểu 150 tỷ; Giảm quy định về sử dụng lao động từ trên 1.000 lao động xuống 300 lao động. Ngoài ra, xem xét đối với các doanh nghiệp còn nợ bảo hiểm xã hội không quá 02 tháng, thời hạn giải ngân cho vay tín dụng trong năm 2011 và năm 2012.
2. Vốn đầu tư trong nước và thu hút vốn FDI
Vốn đầu tư thuộc nguồn vốn ngân sách nhà nước do địa phương quản lý tháng Hai đạt 774,8 tỷ đồng, tăng 56,7% cùng kỳ năm trước. Dự tính 2 tháng đạt 1.742,7 tỷ đồng, tăng 14,8% so với cùng kỳ năm 2011. Một số công trình, dự án của ngành giao thông được triển khai ngay trong những ngày đầu năm. Đáng lưu ý, Bộ Xây dựng tập trung đẩy mạnh tiến độ công trình xây dựng Nhà Quốc hội để đưa vào sử dụng theo đúng kế hoạch năm 2013; triển khai Dự án xây dựng cầu vượt nhẹ nhằm mục đích hạn chế ùn tắc giao thông trên địa bàn thành phố (nút giao Láng Hạ - Thái Hà và Chùa Bộc – Thái Hà); khởi công xây dựng công trình kiểm soát không lưu Hà Nội; Tổng Công ty Điện lực Hà Nội (EVN Hanoi) đồng loạt khởi công 37 công trình với tổng mức đầu tư hơn 50 tỷ đồng (bao gồm cải tạo tuyến đường dây 110 kv, xây dựng mới trạm biến áp, đường trục hạ thế, nâng công suất máy biến áp, công trình chống quá tải, thí nghiệm định kỳ các thiết bị, thay sứ trên lộ đường dây …) nhằm cải tạo và nâng cấp hệ thống lưới điện của Thủ đô. Thành phố chỉ đạo tập trung ưu tiên cho các công trình quan trọng có thể nhanh chóng hoàn thành để đưa vào khai thác; cân nhắc thận trọng việc khởi công các công trình mới; dành nguồn lực cho chương trình xây dựng nông thôn mới.
Về thu hút vốn FDI, năm 2011 Hà Nội đã thành công thu hút được 1,5 tỷ USD, tăng 78,7% so với năm 2010, trong đó, số dự án cấp mới là 283 dự án, với vốn đầu tư đăng ký là 957 triệu USD, tăng gấp đôi so với năm trước; số dự án tăng vốn là 61 dự án với số vốn 543,3 triệu USD, tăng 56,4%. Bước vào năm 2012 cũng đã có những tín hiệu tốt: nhiều doanh nghiệp FDI tại các KCN trên địa bàn bầy tỏ sự tin tưởng và có nhu cầu tăng vốn, mở rộng SXKD. Ban Quản lý các KCN-KCX Hà Nội đã cấp giấy chứng nhận đầu tư mới và điều chỉnh tăng vốn tổng cộng 97,6 triệu USD. Trong đó, Ví dụ, cấp giấy chứng nhận đầu tư mới cho Công ty O'Shoe (Nhật Bản) chuyên sản xuất giày da xuất khẩu, với vốn đăng ký 1,95 triệu USD; một số DN được cấp giấy phép điều chỉnh tăng vốn, như Công ty TNHH Terumo Việt Nam (Nhật Bản) tăng 73,5 triệu USD, Nippon Machatronic Việt Nam (Nhật Bản)- 11,5 triệu USD, Chi nhánh Công ty CP Chăn nuôi C.P Việt Nam (Thái Lan) - 11,08 triệu USD. Ngoài ra, các DN Thái Lan, Malaysia, nhất là DN Nhật Bản có yêu cầu tổ chức lại mạng lưới SXKD toàn cầu sau thảm họa động đất sóng thần hồi năm ngoái, đều xin cấp phép tăng vốn để đầu tư các thiết bị máy móc, dây chuyền sản xuất hiện đại. Chính sách lương, thưởng, phụ cấp trong các KCN cũng được cải thiện, mức lương bình quân tăng từ 3 tr. lên 4,5 tr., tạo động lực khuyến khích người lao động trở lại DN ngay sau dịp nghỉ tết.
Cùng với tăng trưởng quy mô vốn và nhà đầu tư, cơ cấu vốn đầu tư đang có sự dịch chuyển tích cực từ lĩnh vực công nghiệp sản xuất và xây dựng sang lĩnh vực dịch vụ, tài chính, ngân hàng và BĐS. Hà Nội đang chủ trương kêu gọi đầu tư vào những lĩnh vực như: phát triển trung tâm tài chính, ngân hàng, các khu đô thị mới, trung tâm thương mại, văn phòng cho thuê, khu triển lãm, trung tâm đào tạo - nghiên cứu - phát triển, đầu tư và hợp tác phát triển khu công nghệ cao, phát triển các ngành công nghiệp điện tử, tin học... Tuy nhiên, cũng có một số vấn đề đặt ra: trong khi số dự án trong các lĩnh vực ưu tiên như nông lâm nghiệp chiếm rất nhỏ (khoảng 1%), thì những dự án BĐS xây dựng cao ốc văn phòng, công viên, khu vui chơi giải trí lớn vẫn chiếm tỷ trọng lớn đang được ráo riết triển khai. Vốn đầu tư vào lĩnh vực dịch vụ, bất động sản thường chiếm tới 60 - 80% (so với trước đây dưới 40%). Nếu sự mất cân đối này trong thu hút đầu tư chậm được khắc phục, sẽ ảnh hưởng đến sự tăng trưởng dài hạn của kinh tế Thủ đô. Hơn nữa, tỷ lệ giải ngân các dự án FDI của Hà Nội cũng có xu hướng giảm sút (từ trên 50% xuống dưới 40 - 50%). Nguyên nhân do các khó khăn từ cả hai phía: các đối tác nước ngoài khó giữ vững cam kết đầu tư trong bối cảnh khủng hoảng, bên trong cũng còn những vướng mắc về thủ tục hành chính, khâu GPMB…
3. Thương mại - dịch vụ
Thị trường nội địa: tổng mức bán hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng xã hội tháng Hai trên địa bàn dự kiến đạt 110.210,9 tỷ đồng, bằng 94,7% so tháng trước và tăng 17,9% so cùng kỳ; trong đó, tổng mức bán lẻ đạt 25.588 tỷ đồng, bằng 94,1% so tháng trước và tăng 17,3% so cùng kỳ. Dự kiến cả 2 tháng, tổng mức bán hàng hoá và doanh thu dịch vụ tiêu dùng xã hội đạt 226.622,1 tỷ đồng, tăng 19,3% so cùng kỳ, trong đó, tổng mức bán lẻ tăng 18,6 %. Như vậy, có sự giảm sút rõ rệt sức mua thị trường nội địa trong tháng 2, đặc biệt tổng mức bán ra tháng 2 của lĩnh vực thương mại, khách sạn nhà hàng, dịch vụ đã giảm 5,3% so với tháng trước, trong đó bán lẻ giảm 5,9%. Hơn nữa, kinh doanh thương mại – dịch vụ giảm sút có thể còn kéo dài do tình hình kinh tế khó khăn, người dân có xu hướng tiết kiệm và cơ cấu chi tiêu cũng thay đổi nghiêng về mặt hàng tươi sống và tiêu dùng thiết yếu (thay cho mua sắm hàng lâu bền có giá trị lớn).
Thị trường quốc tế: kim ngạch xuất khẩu trên địa bàn tháng Hai đạt 679 triệu USD, tăng 2,6% so tháng trước và tăng 11,8% so cùng kỳ; trong đó, xuất khẩu địa phương tăng 2,6% so tháng trước và tăng 16,6% so cùng kỳ. Dự kiến 2 tháng, kim ngạch xuất khẩu đạt 1.341 triệu USD, tăng 4,1% so cùng kỳ; trong đó, xuất khẩu địa phương tăng 9,7%. Có một số mặt hàng xuất khẩu giảm so cùng kỳ như: điện tử giảm 23,3%; thủy tinh và các sản phẩm từ thủy tinh giảm 26,6% … Đóng góp cho xuất khẩu tích cực là các mặt hàng dây điện và cáp điện, hàng thủ công mỹ nghệ. Một số thị trường xuất khẩu lớn của Hà Nội hiện nay gồm: Trung Quốc chiếm 17% tổng kim ngạch, Mỹ chiếm 10%, Nhật Bản 9% và Campuchia 7%.
Kim ngạch nhập khẩu tháng 2 đạt 1.543,1 triệu USD, tăng 7,7% so tháng trước và bằng 98% so cùng kỳ; trong đó, nhập khẩu địa phương tăng 8,7% so tháng trước và bằng 99,7% so cùng kỳ. Dự kiến 2 tháng, kim ngạch nhập khẩu đạt 2.976,3 triệu USD, bằng 80% so cùng kỳ; trong đó, nhập khẩu địa phương bằng 81%. Một số mặt hàng tăng cao như sắt thép (tăng 19,4%), hóa chất (tăng 83,1%)… Như vậy, diễn biến cho thấy nhập siêu của Hà Nội vẫn có xu hướng tăng: năm 2009 - 12,62 tỷ USD, năm 2010 - 13,34 tỷ USD, năm 2011 - 14,7 tỷ USD (gấp rưỡi cả nước - 9,5 tỷ USD); mặt hàng nhập nhiều là nguyên vât liệu đầu vào của sản xuất và hàng tiêu dùng cao cấp, cũng chủ yếu đến từ Trung Quốc. Trong 2 tháng đầu năm nay Hà Nội ước nhập siêu 1,6 triệu USD (2 tháng đầu năm cả nước nhập siêu 628 triệu USD, giảm 67% so với cùng kỳ và chiếm 4,1% tổng kim ngạch xuất khẩu; trái lại, TPHCM xuất siêu sang tháng thứ 2, đưa mức xuất siêu 2 tháng đầu năm lên 60 triệu USD).
Du lịch: chỉ tính đến ngày 31/1/2012, tổng lượng khách du lịch đến Hà Nội đạt khoảng hơn 2 triệu lượt khách; trong đó, khách quốc tế tăng 16% so với Tết Tân Mão, khoảng 183 nghìn lượt. Do được miễn phí visa nhập cảnh, số lượng Việt Kiều về Tết năm nay cũng tăng khá cao, đạt khoảng gần 700 nghìn lượt. Ngoài ra, thị trường khách nội địa đến Hà Nội cũng có mức tăng trưởng mạnh do thời gian nghỉ tết năm nay kéo dài và nhiều lễ hội được khai mạc vào đầu xuân. Các điểm du lịch thu hút đông khách là Chùa Hương (khoảng 8 vạn lượt khách,về trẩy hội tham quan, Hoàng thành Thăng Long khoảng 2,5 vạn lượt khách… Tổng lượng khách du lịch trong nước đến Hà Nội trong dịp tết vào khoảng 1,82 triệu lượt, tăng 40% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, giá các tour du lịch trong nước tăng 20% và các tour du lịch nước ngoài tăng 15% do việc tăng giá các loại hàng hóa và dịch vụ trong dịp Tết, chi phí vận chuyển cũng tăng cao. Nhiều doanh nghiệp phải từ chối yêu cầu đi du lịch của khách vì không chịu nổi chi phí kinh doanh. Tuy nhiên, các dự báo cho thấy nhu cầu du lịch và chi tiêu của du khách, nhất là du khách quốc tế vẫn tiếp tục có xu hướng tăng, ít chịu ảnh hưởng của khủng hoảng suy thoái.
4. Thị trường và giá cả
Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 2 của Hà Nội tăng 1,45% so tháng trước và tăng 15,64% so với cùng kỳ năm trước (cao hơn CPI tháng 2 của cả nước tăng 1,37% so với tháng trước). Tháng 2 có 10 nhóm hàng tăng, chỉ có nhóm hàng bưu chính viễn thông giữ nguyên so tháng trước. Chỉ số giá tháng 2 chịu tác động lớn nhất từ xu hướng giá tăng ở 2 nhóm mặt hàng: nhóm mặt hàng nhà ở, điện, nước, chất đốt và vật liệu xây dựng (tăng 2,79%) do từ 1/2/2012 giá gas trong nước đồng loạt tăng mạnh; nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống (tăng 2,32%), trong đó thực phẩm có mức tăng cao do tác động từ tăng giá thịt bò, lợn, gia cầm, thủy sản và một số loại rau, quả tiêu dùng nhiều trong dịp Tết, sau Tết vẫn còn mất cân đối nguồn cung. Ăn uống ngoài gia đình tăng trên mức bình quân chung (1,81%). Riêng chỉ số giá lương thực tăng không lớn (0,12%).
Cần ghi nhận nỗ lực của ngành thương nghiệp: Khẩn trương triển khai Chương trình "Trung tâm thương mại lưu động bán hàng bình ổn giá" phục vụ Tết Nguyên đán 2012 tại 9 quận, huyện, với sự tham gia của hơn 50 doanh nghiệp (Tổng Công ty Thương mại Hà Nội, Tập đoàn Dệt may Việt Nam, Công ty Kinh Đô, Tràng An, Trung Thành, Việt Hà, Big C, Saigon Coop, Lan Chi Mart); Hưởng ứng Cuộc vận động "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam", trong cơ cấu hàng hóa của các DN đa phần là hàng Việt Nam chất lượng cao, giá bán rẻ hơn thị trường (chủ yếu là đồ gia dụng, may mặc, lương thực, thực phẩm); Bên cạnh, các DN cũng đẩy mạnh cung ứng 9 mặt hàng tiêu dùng thiết yếu nằm trong chương trình bình ổn giá của thành phố (gồm gạo, thịt lợn, thịt gà vịt, trứng gia cầm, thực phẩm chế biến, thủy hải sản, dầu ăn, rau củ, đường - với giá bán thấp hơn thị trường từ 5 - 10%); 15 DN tham gia chương trình bán hàng bình ổn đã tổ chức bán tại 665 điểm, trong đó 304 điểm bán hàng ở khu vực ngoại thành, 68 điểm bán hàng tại các chợ truyền thống, 6 điểm bán hàng tại các khu công nghiệp và đưa hàng bình ổn tới 50 bếp ăn tập thể của các trường học, các công ty trên địa bàn để phục vụ khoảng 25.000 đối tượng thu nhập thấp...
Một số nhận xét về diễn biến giá cả thị trường Hà Nội:
- CPI Hà Nội vẫn có xu hướng tăng cao so với cả nước do các nguyên nhân: Thành phố tập trung đông dân cư nhưng hạ tầng thương mại - dịch vụ trên địa bàn còn mỏng chua tương xứng, lượng hàng hóa dự trữ và khả năng phản ứng của hệ thống phân phối chưa linh hoạt kịp thời, hiệu quả của chương trình bình ổn cũng còn hạn chế (ví dụ, cả năm 2011 mặc dù thành phố đã cố gắng cũng chỉ đạt 475 tỷ đồng hàng hóa bình ổn so với 24.000 tỷ đồng giá trị hàng hóa xã hội luân chuyển chỉ trong tháng Tết).
- Cơ cấu các mặt hàng biến động giá vẫn theo quy luật chung của các năm là tăng cao vào dịp tết nguyên đán và đầu năm. Trong đó, tác nhân tăng CPI chủ yếu đến từ 2 nhóm hàng: ăn, dịch vụ ăn uống và nhà ở và vật liệu xây dựng, có chỉ số giá tăng cao hơn mức bình quân chung (2,32% và 2,79%); Điện, gas… cũng có đợt điều chỉnh giá lớn khiến CPI của nhóm tăng ở mức cao (2,47%); Trong khi đó, 6 nhóm khác đều ở mức tăng thấp dưới 1%. Chỉ số giá vàng tăng 3,27% so với tháng trước và chỉ số giá USD tăng 0,41%.
- Đây là tháng thứ 4 Hà Nội có CPI tăng liên tục, cũng là tháng đầu tiên trong nửa năm trở lại chỉ số này vượt qua mốc 1%. Biểu đồ CPI tại Hà Nội đang tạo nên đường cong tăng mạnh, cho thấy gia tốc tăng đều và biên độ thay đổi có sự bứt phá về thời gian cuối trở lại đây. Mặc dù tăng CPI các tháng đầu năm 2012 vẫn ở mức thấp so với các tháng cùng kỳ của năm 2011 và so với cả thời kỳ từ năm 2008 đến nay (phổ biến ở mức khoảng 2-4%). Nhưng tình hình trên đang đặt ra mối quan ngại: là khó đảm bảo được chỉ tiêu khống chế lạm phát cả năm ở một chữ số và lạm phát ở Hà Nội cũng như TP Hồ Chí Minh sẽ có tác động mạnh tới lạm phát chung của cả nước.
5. Sản xuất nông, lâm, thủy sản
Trồng trọt: toàn thành phố đã cơ bản thu hoạch xong các loại cây trồng vụ đông và bước vào vụ xuân 2012. Dự kiến toàn Thành phố gieo trồng 126.965 ha cây hàng năm, trong đó lúa 99.934 ha, Ngô 7.300 ha, Rau các loại 8.800 ha, Lạc 5.100 ha... Do thời tiết rét đậm kéo dài, cho nên sau têt Nguyên đán các địa phương mới tập trung cấy, diện tích cấy đạt thấp hơn cùng kỳ. Tính đến ngày 14/2/2012 diện tích đã cấy 20.420 ha, đạt 20,43% kế hoạch. Các địa phương cũng triển khai trồng màu; đến nay diện tích trồng màu 15.921 ha, đạt 58,53%.
Chăn nuôi: đã phát sinh nhiều bệnh trên gia súc, gia cầm; xảy ra 03 ổ dịch gia cầm ở 2 huyện (xã Thắng Lợi và xã Văn Tự – Thường Tín; xã Kim Quan – Thạch Thất). Chi cục Thú y đã phân công cán bộ trực tiếp kiểm tra, xác minh và hướng dẫn các biện pháp phòng chống dịch. Các quận, huyện và thị xã tổ chức tiêm phòng bổ sung các loại vắc xin và chuẩn bị tiêm phòng đại trà đợt 1/2012 cho đàn gia súc, gia cầm.
Lâm nghiệp, thủy sản: ngày 31/1 (mùng 8/2 tết Nhâm Thìn) các quận, huyện, thị xã đã tổ chức phát động tết trồng cây tại địa phương. Do rét đậm kéo dài, một số diện tích nuôi thả các loài cá Rô phi, cá Chim trắng đã bị chết rét. Các cơ sở đang tập trung phòng chống rét cho đàn cá nuôi lưu trong mùa đông, tiếp tục thu hoạch cá thịt, nuôi vỗ béo đàn cá bố mẹ giai đoạn 2, chuẩn bị cho sinh sản cá giống nhân tạo.
Như vậy, cùng với các khó khăn, bất cập trong lĩnh vực SXCN, thương mại dịch vụ và biến động của thị trường giá cả, nông nghiệp Thủ đô cũng đang đối mặt với thời tiết khắc nghiệt, dịch bệnh trên cả cây trồng, đàn gia xúc gia cầm và thủy sản. Việc duy trì và sản xuất và chăn nuôi ổn định là thách thức lớn của nông nghiệp Thủ đô trong năm 2012.
II. DỰ BÁO QUÝ I VÀ ĐỊNH HƯỚNG GIẢI PHÁP
Khép lại năm 2011 nền kinh tế Thủ đô đạt được thành tựu nổi bật xét trong bối cảnh chung rất khó khăn: GDP tăng 10,13% so với năm 2010, vào cao hơn 1,7 lần so với cả nước. Trong đó ngành công nghiệp và xây dựng tăng 10,2% (đóng góp 4,3% vào mức tăng chung), các ngành dịch vụ tăng 10,8% (đóng góp 5,5% vào mức tăng chung), ngành nông, lâm nghiệp và thuỷ sản tăng 4,4% (đóng góp 0,3% vào mức tăng chung). GTSXCN trên địa bàn tăng 12,2% so với năm 2010. Thực hiện Nghị quyết số 11 của Chính phủ, Hà Nội đã tiết kiệm thêm 10% chi thường xuyên và tạm dừng mua sắm tài sản cho các đơn vị dự toán ngân sách và các quận, huyện, thị xã; đình hoãn, giãn tiến độ, cắt giảm vốn của 252 dự án, công trình đầu tư công chưa thực sự cấp thiết. Đã thực hiện nghiêm ba mục tiêu lớn của Kết luận 02 của Bộ Chính trị và Nghị quyết 11 của Chính phủ là kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, đảm bảo an sinh xã hội.
Trong năm 2012, Hà Nội đã đề ra chỉ tiêu tăng trưởng GDP ở mức 10-10,5%. Quán triệt sâu sắc và thực hiện hiệu quả 9 chương trình công tác, 5 nhiệm vụ chủ yếu và 2 khâu đột phá của Thành ủy, Nghị quyết 07/2011/NQ-HĐND của HĐND Thành phố và tập trung thực hiện 6 nhóm nhiệm vụ, giải pháp chính như: Chuyển đổi cơ cấu kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng; Tập trung kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế, đảm bảo an sinh và phúc lợi xã hội; Đẩy mạnh phát triển các lĩnh vực văn hóa, giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ; Tăng cường công tác quy hoạch, quản lý trật tự đô thị, xây dựng nông thôn mới và bảo vệ môi trường; Giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và củng cố quốc phòng, quân sự địa phương, nâng cao hiệu quả công tác đối ngoại; Đẩy mạnh cải cách hành chính, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, tăng cường thanh tra, kiểm tra, phòng chống tham nhũng, giải quyết đơn, thư khiếu nại, tố cáo.
Dự báo về thị trường và sản xuất kinh doanh
Mặt thuận lợi, giá gạo xuất khẩu có thể tiếp tục giảm do hoạt động nhập khẩu gạo của các nước giảm, giá gạo tại thị trường Hà Nội sẽ ổn định hoặc có thể giảm; giá rau xanh củ quả tiếp tục giảm khi qua thời kỳ giáp vụ trong khi giá gia cầm lại có xu hướng tăng cao do dịch cúm gia cầm đang diễn biến phức tạp. Tuy nhiên, có những yếu tố tác động trái chiều làm tăng lạm phát:
- Đợt điều chỉnh mới đây với giá xăng tăng 2.100 đồng/lít (10,1%), dầu diesel tăng 1.000 đồng/lít (4,9%), dầu hỏa tăng 600 đồng/lít (3%) và dầu mazut tăng 2.000 đồng/kg (11,9%); tính từ đầu năm, giá gas cũng đã tăng khoảng 120 ngàn đồng, tương đương 20% (477- trên 500 nghìn đồng/bình 12 kg). Trên một ý nghĩa, nỗ lực hạn lãi suất 1% của Ngân hàng Nhà nước bị vô hiệu hóa.
- Đợt tăng giá điện cuối 2011 nhưng các tác động chủ yếu sẽ rơi vào 2012, gây ảnh hưởng nhiều vòng lên lạm phát (ước tính tăng lạm phát khoảng 3,69%); hơn nữa, theo đề xuất tăng giá điện sẽ còn tiếp tục trong năm 2012; Ngành than cũng đang đề nghị điều chỉnh giá bán than có thể lên tới 10%, nhằm tiến tới đảm bảo giá bán năm 2012 bằng giá thành.
- Trong bối cảnh các nguyên liệu đầu vào do nhập khẩu dự báo sẽ còn tăng; việc lên giá của các mặt hàng sữa 3 - 10%, mỹ phẩm 5 - 10%; áp lực tăng giá từ dịch cúm gia cầm, biến đổi thời tiết...; các dịch vụ y tế cũng sẽ tăng vào tháng tới. Gần như một làn sóng tăng giá đang ập đến.
Đã có cảnh báo, lạm phát tháng 1, tháng 2 chưa nói lên điều gì quan trọng, mà phải chờ đến tháng 3, tháng 4 mới rõ xu hướng. Trong các tháng đầu năm, lạm phát Hà Nội đã đạt 2,38 (2 tháng) và khoảng 4% (nếu tính 3 tháng), con số vẫn rất cao bởi so với mục tiêu lạm phát năm nay là một con số. Việc tăng giá xăng dầu và một số mặt hàng như vừa nêu, chắc chắn sẽ tác động mạnh tới lạm phát, thị trường, tiếp theo tới sản xuất của DN và đời sống người dân. Sản xuất và kinh doanh của DN nói chung và DN Hà Nội trong năm 2012 sẽ gặp nhiều khó khăn hơn so với năm 2011 xét từ cả nhiều phía – khó khăn thị trường thế giới còn nhiều biến động phức tạp và thị trường trong nước đang thu hẹp sức mua, khó khăn từ nội tại của nền kinh tế trong nỗ lực tiếp tục duy trì kiểm soát chặt chẽ tài chính – tiền tệ nhằm ổn định kinh tế vĩ mô. Riêng lĩnh vực thu hút FDI và du lịch lữ hành, du lịch quốc tế năm nay có những tín hiệu khả quan đối với Thủ đô.
Một số phương hướng và giải pháp
Để thực hiện mục tiêu nhiệm vụ kiềm chế lạm phát, ổn định vĩ mô và thúc đẩy sản xuất kinh doanh phát triển, đảm bảo đời sống việc làm, Thành phố cần thực hiện đồng bộ, nhất quán các giải pháp sau:
Một, ưu tiên tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ kịp thời, hiệu quả cho DN trong việc tiếp cận vay vốn, ổn định các đầu vào và xúc tiến thị trường, duy trì và ổn định sản xuất, nhất là sản xuất công nghiệp, phấn đấu khôi phục trong quý I tốc độ tăng GTSXCN và các sản phẩm công nghiệp chủ yếu bị giảm sút trong đầu năm. Tập trung chỉ đạo linh hoạt, dựa trên khung quy định chung, để góp phần tháo gỡ khó khăn cho DN về nguồn vốn và lãi suất ngân hàng. Có thể thông qua các kênh hỗ trợ: ưu tiên tín dụng cho vay đối với lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, doanh nghiệp nhỏ và vừa…; Mở rộng cơ hội cho DN tiếp cận các Quỹ hỗ trợ ứng dụng khoa học kỹ thuật và chế sản phẩm mới, Quỹ xử lý môi trường, Quỹ hỗ trợ xúc tiến thương mại, Quỹ hỗ trợ các sản phẩm chủ lực, hỗ trợ sản xuất những sản phẩm có tính cạnh tranh; triển khai mạnh chương trình hồ trợ lãi suất cho DN sau đầu tư. Ngân hàng Nhà nước TP tiếp tục triển khai 2 đề án: cho vay nông nghiệp, nông dân và nông thôn và cho vay xuất khẩu…
Hai, các Sở ngành chuyên môn như: các Sở Kế hoạch và Đầu tư, Tài chính, Công Thương, Ngân hàng Nhà nước TP… tiếp tục rà soát sửa đổi các quy định, thủ tục hành chính, tạo thuận lợi thông thoáng hơn nữa cho người dân và DN. Tổ chức đối thoại thường xuyên giữa chính quyền với DN để nắm bắt kịp thời những khó khăn và có biện pháp tháo gỡ cho DN, nhất là doanh nghiệp trong các khu, cụm công nghiệp. Chủ động phối hợp giữa các Cơ quan chức năng TP và với Cơ quan TW nhằm đề xuất các biện pháp tháo gỡ vướng mắc cho sản xuất kinh doanh của DN trên địa bàn và của Hà Nội nói riêng. Đề nghị sớm thiết lập đường dây nóng với doanh nghiệp.
Ba, khai thác tốt năng lực sản xuất và nhu cầu thị trường nội địa và trên địa bàn để đẩy mạnh sản xuất hàng hóa dịch vụ, khuyến khích DN chú trọng sản xuất - tiêu thụ nội địa và trên địa bàn. Sự chỉ đạo cần bám sát biến động thị trường trong nước và thế giới để có biện pháp hỗ trợ kịp thời cho doanh nghiệp, nhất là DN xuất khẩu. Hạn chế nhập khẩu các mặt hàng xa xỉ, mặt hàng thay thế trong nước, khuyến khích dùng hàng nội địa, góp phần kiềm chế nhập siêu, ổn định kinh tế vĩ mô. Phối hợp các giải pháp thắt chặt tín dụng, quản lý thị trường và quản lý giá một số mặt hàng nhậy cảm thiết yếu, tăng cường dự trữ và bán hàng bình ổn giá. Đẩy mạnh thực hành tiết kiệm chống lãng phí trong cơ quan, DN và nhân dân; phối hợp với TW kiềm chế lạm phát, phấn đấu giảm dần gia tốc (đường cong) tăng CPI trên địa bàn liên tục trong những tháng vừa qua.
Bốn, kết hợp linh hoạt giữa các giải pháp ngắn hạn (kiểm soát và hạn chế một số mặt hàng nội địa sản xuất được hay có thể thay thế, mặt hàng tiêu dùng xa xỉ…) và giải pháp trung dài hạn (chuyển đổi mô hình tăng trưởng và tái cơ cấu DN, tái cơ cấu thu hút đầu tư (có vốn FDI) và tái cơ cấu nền kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hỗ trợ…); kết hợp các công cụ tài khóa và tiền tệ; khuyến khích người dân dùng hàng nội địa, khuyến khích sử dụng sản phẩm của nhau trong nhóm các DN, trong các công ty lớn, trong nội bộ nền kinh tế; xây dựng lộ trình giảm nhập siêu theo thời gian và cho một số lĩnh vực (công nghiệp, thương mại hàng hóa, dịch vụ…). Phấn đấu cải thiện xu hướng tăng liên tục nhập siêu và chặn tăng nhập siêu trong năm nay.
Năm, thu hút đầu tư nước ngoài tập trung cho 4 lĩnh vực ưu tiên năm 2012 (1 dự án đầu tư xây dựng bệnh viện chất lượng cao, 1 dự án đầu tư xây dựng trường đại học chất lượng cao, 1-2 trường dạy nghề chất lượng cao và 1 KCN). Sở Kế hoạch & Đầu tư TP tổ chức nghiên cứu và đề xuất cơ chế đặc thù cho các dự án thu hút vốn đầu tư nước ngoài, cơ chế lựa chọn nhà đầu tư, xây dựng quy định mới về quản lý đầu tư trên địa bàn, trong đó quy định định kỳ xây dựng danh mục các dự án để công khai kêu gọi đầu tư. Ban quản lý các KCN-KCX phấn đấu thực hiện mục tiêu thu hút 250 triệu USD vốn đầu tư vào KCN-KCX Hà Nội trong năm năm 2012./.
TS. Hoàng Xuân Nghĩa